जळगाव (प्रा अमोल झेरवाल)
हिरवांकुर फाउंडेशन, नाशिक यांच्या वतीने नूतन मराठा महाविद्यालय, जळगाव येथे आयोजित करण्यात आलेल्या ‘ग्रीन सिटी २०२६’ या पर्यावरणविषयक प्रदर्शनात विविध पर्यावरणपूरक व वैज्ञानिक विषयांवरील प्रकल्पांचे प्रभावी सादरीकरण करण्यात आले. या प्रदर्शनात सौर ऊर्जा, ई-वेस्ट, फूड अडल्टरेशन, मॅथेमॅटिक्स इन नेचर, स्टिंगलेस हनी तसेच जिओइन्फॉर्मेटिक्स अँड वॉटरशेड मॅनेजमेंट या विषयांवरील प्रकल्पांनी उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेतले.
या प्रदर्शनात के.सी.ई. सोसायटी संचलित मूळजी जेठा महाविद्यालय (स्वायत्त), जळगाव येथील भौतिकशास्त्र विभागाच्या विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला. ‘Solar Energy – The Future of the World’ या विषयावर SYBSc (Physics) चे विद्यार्थी शेख मो. शीबान मो. साजिद आणि रोहित महाले यांनी सौर ऊर्जेचे कार्य, उपयोगिता आणि पर्यावरणीय महत्त्व स्पष्ट करणारे मॉडेल सादर केले. या प्रकल्पासाठी डॉ. प्रतिभा आर. निकम यांनी मार्गदर्शन केले. PDF अहवालानुसार हा प्रकल्प १२ ते १६ ऑगस्टदरम्यान झालेल्या ‘ग्रीन सिटी २०२६’ प्रदर्शनात सादर करण्यात आला.
सौर ऊर्जा ही सूर्यापासून मिळणारी स्वच्छ, अक्षय व नवीकरणीय ऊर्जा असून पारंपरिक जीवाश्म इंधनाच्या तुलनेत तिच्यामुळे प्रदूषण कमी होण्यास मदत होते. विद्यार्थ्यांनी तयार केलेल्या मॉडेलमध्ये बल्बखाली सौर पॅनेल बसवून त्याद्वारे विद्युतनिर्मितीची प्रक्रिया प्रात्यक्षिकातून दाखविण्यात आली. सौर पॅनेलवर प्रकाश पडल्याने इलेक्ट्रॉन्सचा प्रवाह निर्माण होतो व त्यातून विद्युत ऊर्जा तयार होते. निर्माण झालेली DC ऊर्जा इन्व्हर्टरच्या साहाय्याने AC ऊर्जेत रूपांतरित करून विविध उपकरणांसाठी वापरता येते, हे विद्यार्थ्यांनी समजावून सांगितले.
ई-वेस्ट विषयावरील प्रकल्पाचे समन्वयक म्हणून भावना मानेकर यांनी मार्गदर्शन केले. इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमधून निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याचे योग्य संकलन, वर्गीकरण, पुनर्वापर व शास्त्रीय पद्धतीने विल्हेवाट याबाबत या माध्यमातून जनजागृती करण्यात आली.
फूड अडल्टरेशन या विषयातून अन्नपदार्थांमध्ये होणारी भेसळ, तिचे दुष्परिणाम आणि ग्राहकांनी घ्यावयाची काळजी याबाबत माहिती देण्यात आली. ‘Mathematics in Nature’ या विषयातून निसर्गातील गणितीय रचना, प्रमाण, आकृतिबंध आणि गणिताचा निसर्गाशी असलेला संबंध आकर्षक पद्धतीने मांडण्यात आला.
तसेच ‘Stingless Honey’ या विषयातून डंख नसलेल्या मधमाश्यांचे महत्त्व, मधनिर्मिती आणि पर्यावरणीय समतोलातील त्यांचे योगदान अधोरेखित करण्यात आले. ‘Geoinformatics and Watershed Management’ या विषयातून आधुनिक भौगोलिक माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर करून जलसंधारण, पाणलोट क्षेत्र विकास, जलस्रोतांचे व्यवस्थापन आणि शाश्वत जलव्यवस्थापन याविषयी माहिती देण्यात आली.
१५ ऑगस्ट रोजी मान्यवर परीक्षकांनी सौर ऊर्जा प्रकल्पाच्या स्टॉलला भेट देऊन विद्यार्थ्यांकडून प्रकल्पाची माहिती जाणून घेतली. सौर पॅनेलची क्षमता, प्रकल्पाचे बजेट, खर्च, वापर, पर्यावरणीय फायदे, शासकीय योजना आणि रोजगाराच्या संधी याबाबत विद्यार्थ्यांना प्रश्न विचारण्यात आले. विद्यार्थ्यांनी त्यांना सविस्तर माहिती दिली. प्रकल्पाला परीक्षकांकडून चांगला प्रतिसाद व कौतुक मिळाले.
‘ग्रीन सिटी २०२६’च्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना केवळ वैज्ञानिक प्रकल्प सादर करण्याची संधी मिळाली नाही, तर पर्यावरण संवर्धन, शाश्वत विकास आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा समाजोपयोगी वापर याबाबत प्रत्यक्ष अनुभवही मिळाला. भविष्यात स्वतःचे सोलर सेल लॅब मॉड्यूल विकसित करून त्यामध्ये आवश्यक बदल करण्याचा मानस विद्यार्थ्यांनी व्यक्त केला आहे. सौर ऊर्जा ही स्वच्छ, शाश्वत व किफायतशीर ऊर्जा असून पर्यावरण संरक्षणासोबतच भविष्यात रोजगाराच्या अनेक संधी निर्माण करण्याची क्षमता तिच्यात असल्याचे विद्यार्थ्यांनी स्पष्ट केले.
पर्यावरण आणि विज्ञान यांची सांगड घालणाऱ्या या प्रदर्शनामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन, संशोधनाची आवड आणि पर्यावरण संवर्धनाची जाणीव निर्माण होण्यास मदत झाली. विविध विषयांवरील प्रकल्पांच्या माध्यमातून ‘ग्रीन सिटी’ची संकल्पना प्रत्यक्ष कृतीतून मांडण्यात आली, हे या प्रदर्शनाचे विशेष वैशिष्ट्य ठरले.
